UNESCO Kültür Mirası – Somut Olmayan Kültürel Miras Nedir?

0

Kültürel Miras Kavramı

Daha önce yazdığım “Kültürel Miras Nedir?”“ başlıklı yazımda daha detaylı bahsettiğim üzere “Kültürel Miras” insanlığın yüzyıllar boyunca yarattığı ve biriktirdiği ortak eseri olan kültürel unsurların günümüze aktarılmasını vurgulayan bir olgudur. Kültür, insanın yarattığı somut ve soyut her şeydir.

Hepimizin bildiği üzere İkinci Dünya Savaşı’nın neden olduğu büyük yıkım ve kaos, liberalleşmenin beraberinde getirdiği hümanizm ve hümanizme bağlı değer yargılarıyla beraber Avrupa ülkelerini, yarattıkları yıkımdan dolayı utanca boğmuştu. Çünkü hümanizm insana ve insanın yarattığı tüm değerlere kıymet veren bir felsefedir.  İkinci Dünya Savaşı’nda birçok Avrupa ülkesinde kentler, tarihi eserler yok edilmiş ya da ciddi oranda tahrip edilmişti. Dünya’da yaşanabilecek herhangi bir kaostan yine taş üstünde taş kalmamış bir halde çıkmamak için Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü yani UNESCO, bir takım koruma kararları aldı. Birleşmiş Milletlere üye ülkeleri bağlayıcılığı olan kararlar, sonradan küresel boyuta taşındı. Böylelikle ilk kez Kültürel Miras kavramı,  Dünya’nın doğal güzelliklerini korumak, simge yapılarını koruma ve restore etmek amacıyla ortaya atılmıştır.

UNESCO, miras kavramını şöyle açıklar: “Miras, bizim geçmişten aldığımız, bugün bizimle birlikte yaşayan, gelecek nesillere aktardığımız birikimlerdir”. Yani, Göbeklitepe’den tutun da Mısır Piramitleri’ne, kahveden tutun da Kamboçya’daki Kraliyet Balosu’na kadar listeye giren tüm unsurlar bütün dünyanın, insanlığın ortak kültür mirasıdır.

Nevruz - UNESCO Kültür Mirası
Nevruz – UNESCO Kültür Mirası

Kültür Mirası ikiye ayrılır: Somut Kültürel Miras ve Somut Olmayan Kültürel Miras. Ben bu yazımda Somut Olmayan Kültürel Mirastan bahsedeceğim.

Somut Olmayan Kültür Mirası (SOKÜM) Nedir? – UNESCO Kültür Mirası

UNESCO’nun 2003 yılında kabul edilen sözleşmesiyle kültürel miras kavramı etnografik ve kültürel unsurları da içine aldı. Sözleşmenin ikinci maddesi Somut Olmayan Kültürel Miras’ı şu şekilde tanımlamaktadır: “Somut Olmayan Kültürel Miras” toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekânlar anlamına gelir. Kuşaktan kuşağa aktarılan bu somut olmayan miras, toplulukların ve grupların çevreleriyle, doğayla ve tarihleriyle etkileşimlerine bağlı olarak sürekli biçimde yeniden yaratılır ve bu onlara kimlik ve devamlılık duygusu verir. Böylece kültürel çeşitliliğe ve insan yaratıcılığına duyulan saygıya katkıda bulunur.

Somut Olmayan Kültürel Miras Alanları

Türk Çinisi
Geleneksel Türk Çini Ustaları – UNESCO Kültür Mirası

Somut Olmayan Kültürel Miras alanı; sözlü anlatımlar, gelenekler, gösteri sanatları, el sanatları, yemekler, doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar, halk yaşantısını da içine alan geniş bir yelpazedir.

Somut Olmayan Kültürel Miras Kanunu

Sözlü ve somut olmayan kültürel mirasın korunması, 1970’li yıllardan bu yana UNESCO’nun gündeminde yer almaktadır. Yıllar içinde çeşitli faaliyetler gerçekleştirilmiş, 1990’lı yılların sonlarından itibaren ise bu konuda bir uluslararası hukuki belge hazırlanması amacına odaklanılmıştır.

Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü olan UNESCO, 17 Ekim 2003 tarihli 32. Genel Konferansı’nda Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’ni kabul etmiştir.

Ülkemizde ise, Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’nin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair 5448 nolu Kanun, 21 Ocak 2006 tarih ve 26056 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.  Ülkemizin,bugüne kadar, UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras kapsamına alınan on sekiz değeri vardır.

Sözleşmenin Amacı

Sözleşmenin ilk amacı tabi ki Somut olmayan kültürel mirası korumak ve bu noktada somut olmayan kültürel mirasın taşıyıcısı konumundaki toplulukların, grupların ve bireylerin somut olmayan kültürel mirasına saygı göstermektir. Somut olmayan kültürel mirasın önemi konusunda yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde duyarlılığı arttırmak ve karşılıklı değerbilirliği sağlamak. Uluslararası iş birliği ve yardımlaşmayı sağlamak. (Ortak dosya oluşturmak)

Somut olmayan kültürel mirasın korunması kimlik saptaması, belgeleme, araştırma, muhafaza, geliştirme, güçlendirme, örgün ve yaygın eğitim yoluyla kuşaktan kuşağa aktarma, kültürel mirasın değişik yanlarının canlandırılması gibi yöntemleri içerir.
Ülkeler, Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi çalışmaları kapsamında; insanlığın somut olmayan kültürel mirasının “Temsili” ve “Acil Koruma Gerektiren” listelerine dosya hazırlık çalışmaları ile somut olmayan kültürel miras envanter çalışmaları yürütmektedirler.

İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Miras Temsili Listesi’ne yazılmak için ülkeler somut olmayan kültürel miraslarını dosyalar şeklinde sunmaktadır. UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Hükümetlerarası Komitesi toplanarak bunların listeye kayıt edilmesine karar vermektedir. Bazı somut olmayan kültürel miraslar, ülkelerin ortak dosyası olarak sunulmaktadır.

Karagöz ve Hacivat
Karagöz ve Hacivat – UNESCO Kültür Mirası
Ülkemizin Somut Olmayan 18 Kültür Mirası – UNESCO Kültür Mirası
  • Meddahlık Geleneği -2008
  • Mevlevi Sema Törenleri – 2008
  • Aşıklık Geleneği – 2009
  • Karagöz & Hacivat- 2009
  • Nevruz ( Azerbaycan, Hindistan, İran, Kırgızistan, Özbekistan ve Pakistan ile ortak dosya) -2009
  • Geleneksel Sohbet Toplantıları ( Sıra Geceleri, Yaren, Barana vb) -2010
  • Kırkpınar Yağlı Güreşleri -2010
  • Alevi Bektaşi Ritüeli Semah ( 2010)
  • Geleneksel Tören Keşkeği ( 2011)
  • Mesir Macunu Festivali (2012)
  • Türk Kahvesi ve Geleneği (2013)
  • Ebru Sanatı (2014)
  • Geleneksel Çini Ustalığı (2016)
  • İnce Ekmek Yapma ve Paylaşma Kültürü – Yufka, Jupka, Lavaş, Katırma (Azerbaycan, İran, Kazakistan,Kırgızistan ile Ortak Dosya) (2016)
  • Hıdırellez ( Makedonya ile Ortak Dosya)(2017)
  • Islık Dili – Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras (2017)
  • Dede Korkut-Korkut Ata Mirası: Destan Kültürü, Halk Masalları, Müzik (Azerbaycan ve Kazakistan ile Ortak Dosya) (2018)
  • Geleneksel Türk Okçuluğu (2019)

Evet, okurken zihninizde canlanan ama listede bulunmayan birçok somut olmayan mirasımızın olduğu bir gerçek. Önümüzdeki yıllarda bu listenin uzayıp gitmesi dileğiyle…

Ayrıca ülkemizde bulunan UNESCO Kültür Mirasi Listesi hakkındaki yazımızın linkini aşağıya bırakıyorum.

Türkiye’de Bulunan 18 Miras – UNESCO Kültür Mirası Listesi

Ayşe Nur AKBAY @seyyahinseyirdefteri

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here