Bir Destanın Yazıldığı Topraklar – Gelibolu Rehberi

0

Son Destanın Evsahibi: Gelibolu Rehberi

Bir virüsün tüm dünyayı ve yaşantımızı ele geçirdiği bu günler, özellikle boğazın incisi Gelibolu’daki turizm ve anma faaliyetlerini  baltalamış durumda. Çünkü yılın bu zamanları, Çanakkale Zaferinin yıl dönümü olması nedeniyle, turist akınına uğrayan Gelibolu için son derece yoğun bir dönem olurdu. Gelibolu Rehberi

Olsun, biz, dünyayı kasıp kavuran bu illetin geçeceği günlerde atalarımızın destan yazdığı bu topraklara yine gideceğiz.Metrekareye düşen mermi sayısının altı bini bulduğu Gelibolu topraklarında tarihimizi anacağız, çocuklarımıza ecdadın mücadelesini yine anlatacağız.

Çanakkale Şehitler Abidesi - Gelibolu Rehberi
Çanakkale Şehitler Abidesi – Gelibolu Rehberi

Çanakkale Savaşı Neden Bir Destandır?

Çanakkale’nin jeopolitik konumu nedeniyle ne kadar stratejik bir öneme sahip olduğunu herkes bilir. Yirminci Yüzyılın dünyasında ve daha öncesinde boğazlar gibi, hakim bir noktaya sahip olmak, dünyaya hakim olmak gibi algılanmaktaydı. Bu yüzden bu coğrafya antik çağlardan bu yana kralların, devletlerin hayallerini süsleyen bir coğrafyadır. Aslına bakarsanız MÖ On Birinci Yüzyılda başlayan Troya Savaşı da Yirminci Yüzyıldaki Birinci Dünya Savaşıyla aynı mantıktan yola çıkar. Diğer olaylar işin görünen yüzüdür. İşte bu yüzden “tarih tekerrürden ibarettir” denir.

Birinci Dünya Savaşlarının Gelibolu Yarımadasında seyreden, Çanakkale Cephesindeki büyük kayıp ve yıkıma rağmen, zafer kazanılarak çıkılan Çanakkale Savaşları, tarihimizdeki herhangi bir zaferden, savaştan biri değildir. Anlamı çok daha büyük! Çanakkale Savaşları, ilk kez bir milletin tek vücut olarak emperyalist güçlere baş kaldırarak, “dur” dediği noktadır. Çanakkale savaşları sömürgeci emperyalistlere karşı, mazlum halkın kazandığı ilk zaferdir. Bu yönüyle de emperyalizmin çizmeleri altında ezilen bir çok millete örnek teşkil etmiştir. Muhtemel ki Çanakkale Savaşları bir zaferle sonuçlanmasaydı, günümüzün  Dünyasında çoktan insanlığın sonununu gelmişti bile.

Gelibolu Yarımadası – Gelibolu Rehberi

Gelibolu Milli Parkına yaklaşırken, dağlara işlenmiş meşale ve bayrağın altındaki mehmetçik figürü, ziyaretçileri taa uzaklardan uyarır: “Dur yolcu! Bilmeden gelip bastığın bu toprak bir devrin battığı yerdir.” Basacağımız toprağın her santimetre karesi ecdadın kanıyla sulanmış çok özel bir yerdir.

Çanakkale savaşlarının yapıldığı Gelibolu yarımadasına, iki yoldan gidebilirsiniz. Bunlardan; birincisi: Anadolu üzerinden gelinen ve Çanakkale üzerinden, feribotlar ile Eceabat’a ulaşılan yol. Diğer yol ise; İstanbul yada Edirne üzerinden, Gelibolu İlçesinden geçerek, Eceabat’a ulaşan yol.
Feribottan indiğimiz andan itibaren düzenli bir rota çizersek, görülecek yerler sırayla:

  1. Kilitbahir Kalesi
  2. Namazgah
  3. Seyit Onbaşı Anıtı
  4. Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi
  5. Hilal-i Ahmer Hastanesi
  6. Çanakkale şehitler abidesi
  7. Conk Bayırı
  8. Anzak koyu
  9. Çimpe Kalesi
  10. Gelibolu Kalesi ve Piri Reis Müzesi
  11. Bayraklıbaba Türbesi
  12. Gelibolu Mevlevihanesi
  13. Gelibolu Savaş Müzesi
  14. Bigalı Köyü ve Atatürk Evi

Kilitbahir Kalesi

Gelibolu’da feribottan iner inmez,eski adı “Kild-ül Bahir” olan, denizin kilidi anlamına gelen  Kilitbahir Kalesi ile karşılaşıyorum. Fatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul’un fethinde Bizans’a boğazdan gelecek yardımı kesmek amacıyla yaptırılan Kilitbahir Kalesi, mimari olarak goncaya benzer. Kültür Bakanlığı tarafından “Korunması Gereken Kültürel Varlık” olarak tescil edilmiş.

Namazgah Tabyası

II. Abdülhamid döneminde inşa edilmiş, boğazın en dar noktasına yaptırılan ilk tabyadır. Sefere çıkan deniz tüfekçi erleri için yaptırılan Namazgah Tabyası ayrıca namaz kılınan korunaklı bir yer olarak yapılmış.

Seyit Onbaşı Heykeli

214 kg’lık top mermisini sırtında taşıyıp topun ağzına yerleştiren Seyit Onbaşı, İngiliz zırhlısının vurulmasını sağlayarak savaşın gidişatını değiştiren efsanevi bir karakterdir. Günümüzde yaşayan ve tıpkı Seyit Onbaşı’ya benzeyen torunuyla tesadüfen tanışma fırsatı bulmuştum. Torununun ağzından, onun ne kadar onurlu bir yaşam mücadelesi vermiş bir Anadolu insanı olduğunun hikayesini dinleme şansım da olmuştu.

Seyit Onbaşı Heykeli - Gelibolu Rehberi
Seyit Onbaşı Heykeli – Gelibolu Rehberi

Bölgede iki farklı Seyit Onbaşı heykeli var. Heykellerden biri, Rumeli Mecidiye Tabyası’ndaki, diğeri ise boğazı tepeden gören alanda bulunan anıt. Anıtlardan birincisi gerçege yakın boyutlarda, gerçek olay yerinde bulunmaktadır fakat  ikincisi dev boyutlarda olduğu için oldukça haşmetli.

Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi

Günümüzde çok ziyaret edilen müzelerde gördüğümüz İleri teknoloji simülasyon yöntemleri ile yarımadanın tüm tarihini izleme şansı bulacaksınız. Burada tarih yeniden canlanıyor.

Hilal-i Ahmer Hastanesi

Heykellerle savaş yıllarının canlandırıldığı bu hastane müzesini tüyleriniz diken diken olmadan gezemeyeceksiniz. Savaş yıllarında kullanılan tıbbi malzemeler ve hastane ortamının canlandırmalarıyla düzenlenmiş bu hastane kim bilir ne dramlara şahit oldu.

Şehitler Abidesi

Şehitler Abidesi, mimarı Doğan Erginbaş’ın kendi ifadesiyle “Tüm coğrafyalardan gelen şehitlerimizin toplu bir şekilde göğe yükselişini ifade etmektedir” .

Çanakkale’ye giden hemen herkesin uğraması gerektiğine inandığım bir yer Şehitler Abidesi. Anıtın yapımıyla ilgili çok fazla söylemin olmasıyla birlikte en yaygın olanı; Mustafa Kemal Atatürk’ün mübadele yıllarında bölgeyi ziyareti esnasında, yöre halkının tamamlanmış olan Fransız ve İngiliz anıtlarını göstererek Şehitlerimiz için böyle bir talepte bulunması ve Atatürk’ün de Şehitlerimiz için en az 40 metrelik bir anıt yapılacağına söz vermesidir.  Ancak kısa bir süre içerisinde Ata’mızın sağlığının bozulması üzerine anıt yapımı ertelenmiş ve ölümünden hemen sonra İsmet İnönü tarafından Çanakkale Şehitler Anıtı yapım çalışmaları başlatılmıştır.

Şehitlikler - Gelibolu Rehberi
Şehitlikler – Gelibolu Rehberi

Çanakkale Şehitler Abidesinin yapılması için resmi karar 1942 yılında açıklandı. Savunma Bakanlığı tarafından 1944 yılında açılan proje yarışmasını Feridun Kip, Doğan Erginbaş, İsmail Utkular ve mühendis Ertuğrul Barla‘nın projelendirdiği eser kazandı. Proje kabulünün hemen ardından temel atma törenleri düzenlendi. Ancak 2. Dünya Savaşı dönemindeki ekonomik krizden Çanakkale Şehitler Anıtı yapım çalışmaları da etkilendi ve ara verilmek zorunda kalındı. Sonraki süreçte ise dönem dönem yapımına devam edildi. Tarihler 1958 yılını gösterdiğinde ise Çanakkale Şehitler Anıtının henüz gövdesi bile tam anlamıyla bitirilememişti. Çanakkale Şehitler Anıtı maddi sıkıntılar nedeniyle yapımı bir kez daha duraklatıldı. Çanakkale Şehitler Abidesi yapımına ara verilmesi Milliyet Gazetesini harekete geçirdi. Milliyet gazetesinin, ulusal çapta başlattığı bağış kampanyası tüm halkımızdan destek gördü. Toplanan bağışlarla Çanakkale Şehitler Anıtı yapımı tamamlandı ve resmi açılışı 21 Ağustos 1960 tarihinde Ağustos Muharebeleri yıl dönümünde yapıldı. Çanakkale Şehitler Abidesi projesinde anıtın alt kesiminde Savaş Eserleri Müzesi, yanında Mehmetçik Anıtı ve Türk Şehitliği bulunmaktadır. Morto Limanı ile Çanakkale Boğazının girişi arasındadır.

Çanakkale Savaşlarının yoğun olarak yaşandığı yerlerden biri de Conkbayırı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün “Ben size taarruzu emretmiyorum; ölmeyi emrediyorum” dediği 261 rakımlı tepe, Gelibolu’da görülecek yerler arasında ilk sırada yer alıyor. Mehmet Kitabeleri, Yeni Zellanda Ulusal ve Conkbayırı Atatürk Zafer Anıtı, Mustafa Kemal Atatürk’ün hayatını kurtaran saatinin parçalandığı yer, Üsteğmen Nazif Çakmak Anıtı, Türk siperleri ve Atatürk’ün gözetleme yeri de burada görülecek diğer önemli noktalar.

Gelibolu Kalesi ve Piri Reis Müzesi

Bizanslılar tarafından onarımı yapılan ve Evliya Çelebi’nin uğradığı bir kale olan Gelibolu Kalesi, Piri Reis‘in harita çalışmaları için yıllarca inzivaya çekildiği yerdir. Tarihimizdeki en önemli gezginlerden olan Piri Reis, burada yaptığı çalışmalarla ünlü dünya haritasının çizimini tamamlayıp, tarihte bir ilki başarmıştır. Bugün bile çok başarılı bulunan Piri Reis Haritasının çizildiği yer olan bu kale, savaş sırasında büyük hasar almış. 70 kulesi olan kaleden günümüze ise çok az bir kalıntı kalmış ve bugün ayakta kaldığı haliyle Piri Reis Müzesi‘ne dönüştürülmüş. Gelibolu gezisinde bence mutlaka vakit ayırıp müzeyi gezmelisiniz. Buraya ait tarihi eserleri görebilir ve Gelibolulu olduğu bilinen Piri Reis’e birçok tabloyu ve eseri görebilirsiniz.

Bigalı Köyü ve Atatürk Evi

Bigalı Köyü – Gelibolu Rehberi
Eski adı Boğalı olarak bilinen Türk bayraklarıyla bezenmiş ve yöreye özgü taş evleri göreceğiniz bu köy, tarihi yarımada Gelibolu‘da bulunmaktadır. Bu şirin köy, bir zamanlar Ata‘mızı misafir olarak ağırladığından tarihi bir önemi vardır. Bu yüzden Çanakkale‘yi ziyarete gelen turistlerin çokça ziyaret ettiği bir yer haline gelmiştir. Mustafa Kemal Atatürk’ün misafir kaldığı, bir dönem karargah olarak kullandığı bu ev, sonradan “Atatürk Evi ve Müzesi” olarak ziyarete açılmıştır.
Atamız, 26 Mart 1915’ten 25 Nisan sabahına kadar bölgede kalır ve tatbikatlar yapar.
Farkındayım, konu derin, yazılacak çok şey var. Bu yüzden fazlasıyla uzun bir yazı oldu. Çanakkale, destan olarak adlandırılan, hakkında binlerce kitabın yazıldığı yer olarak tarihimizde ve bugünümüzde çok fazla önem arz ediyor. Umarım virüs salgınının son bulduğu günlerde, yine Gelibolu yarımadasının ziyaretçilerle dolup taştığını görürüz.
Ata’mızı ve şehitlerimizi saygı ve minnetle anıyorum…
Ayşe Nur Akbay@seyyahinseyirdefteri

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here